انواع قلاب

در تمام دورانها، ماهیگیران راههایی را برای صید ماهی اختراع و امتحان کرده اند. نخ و قلاب یگانه روشی بود که قرنها باقی بود. انواع قلاب های ماهیگیری

 

 نتیجه آزمونهای پر زحمت تلاش جمعی از صدها ماهیگیر در نسلهای متفاوت به طراحی قلابهای ویژه با دهانه، کمان، ساق، پیکان و چشم قلابهای ویژه انجامید.   اصولأ تفاوت بین دوره ما و دوران گذشته در خصوص محصولات پیشرفته، در مفهوم سرعت، ابزارهای تولید پیچیده و مواد تشکیل دهنده می باشد. 

از سوی دیگر الگوهای قلابهای مقدماتی در معرض تغییرات چندانی قرار نگرفته اند.قلاب ماهیگیری یک نوع قلاب می باشد که از آن برای صید ماهی استفاده می شود. ممکن است دارای پیکان نوک یا بدون آن باشد. بطور معمول به نخ ماهیگیری متصل می شود و معمولأ قلاب درون طعمه پنهان می گردد یا در زیر یا درون طعمه های مصنوعی به همراه آن کشیده می شود.

 

بیشتر قلابهای ماهیگیری قدیمی از استخوان و چوب تراشیده می شدند. بعدأ قلابهای فولادی به علت داشتن امتیاز توانایی نفوذ بهتر رایج شدند. قلابهای ماهیگیری مدرن پیکاندار شدند و با آبکاری روکش برنز، نیکل یا گالوانیزه ای بر روی آنها جلا یافتند و بشکل برنزی، نقره ای و خاکستری مات، رنگ آمیزی شدند. البته قلابها در محدوده ای از سایزهاي متفاوت برای ماهیهای گوناگون قرار دارند. همچنین اشکال متفاوتی بعلت تفاوت ابعاد دهان ماهی و ایجاد برتری برای ماهیگیر وجود دارد.

امروزه تکنولوژی قلابهای جدید به آنها اجازه می دهد تا در رنگهای متفاوت شامل قرمز، سیاه، سبز، طلایی و صورتی عرضه گردند. خصوصأ اینکه بسیار نیز مردم پسند واقع شده اند. مثلأ ماهی کوچکی در قاره آمریکا زندگی می کند (آزاد ماهی قرمز) که اگر از این قلابها بصورت لخت و بدون طعمه استفاده کنید بخاطر رنگ آمیزیشان آن را به دهان خواهد گرفت.

 

لازم بذکر است که ماهیگیری با یک قلاب، نخ و چوب ماهیگیری، ماهیگیری ورزشی نامیده می شود. ماهیگیری به روش نخ بلند یک روش ماهیگیری تجاری است که از اتصال صد یا صدها قلاب طعمه زدهِ آویخته از نخ اصلی تشکیل می شود. اینجانب در برخی از نقاط از جمله سد 15 خرداد نمونه ای از آن را دیده ام. یکی از بزرگترین کارخانه های تولید قلاب ماهیگیری شرکت Mustad کشور نروژ می باشد.

انواع، اشکال و قسمتهای تشکیل دهنده قلاب ماهیگیری:

 

قلابها دارای اشکال متفاوتی می باشند ولی بطور کلی آنها را به سه دسته تک شاخه، دو شاخه و سه شاخه تقسیم می نمایند.

شکل کلی قلابها تابع نوع کمان، نوک، ساق و چشم آن می باشد. قلابهای آب شیرین و آب شور در هر کدام از پارامترهای مذکور تفاوتهایی با یکدیگر دارند.

در شکل ذیل قسمتهای مختلف قلاب با نامهایشان نشان داده شده اند :

اندازه های قلاب :

 

متاسفانه اندازه های یکسانی از اندازه های قلابها وجود ندارد. آشنایی بصری با الگوهای متفاوت قلاب تنها نمونه عملی برای ماهیگیر می باشد. اگرچه تلاشهایی برای تنظیم استاندارد اندازه گیری قلابها بر حسب کسری از اینچ (واحد طول بریتانیا معادل 2.54 سانتیمتر) صورت پذیرفته بود اما هرگز این سیستم محقق نشد زیرا تنها بیان کننده طول ساق قلاب بود.

 

در حقیقت یک قلاب دو تا اندازه اصلی دارد که یکی از آنها دهانه قلاب می باشد که می توان الگوهای بسیار زیادی را برای آن متصور بود. دامنه اندازه قلابها از 0/19 تا 32 می باشد. سایز 0/19 بزرگترین ساق را داراست و سایز 32 کوچکترین قلاب محسوب می شود.

چشم قلاب :

 

چشم قلاب ماهیگیری در انتهای ساق قلاب قرار دارد و معمولأ بصورت حلقه، سوراخ یا رینگ می باشد که نخ یا لیدر در آن محکم می گردد. انواع معمول چشم قلاب به شرح زیر می باشد :

 

1- چشم حلقه ای : چشمی است که قطر سیم (ضخامت مفتول قلاب) در آن یکسان بوده و به شکل یک دایره عمود بر صفحه خود قلاب است. دایره چشم ممکن است بسته یا باز باشد. نوع بسته سخت تر و از اینرو قویتر است. نوع چشم باز معمولأ در حیطه قلابهای ارزان قیمت می باشد.

2- چشم لحیمی : چاک چشم این قلاب به ساق آن لحیم شده است که چشم قلاب بسیار قدرتمندی را فراهم می کند. قلابهایی که معمولأ در صید ماهی های بزرگ استفاده می شوند، لحیم می گردند تا حداکثر قدرت را فراهم کنند.

3- چشم مخروطی : در چشم مخروطی ضخامت سیم قلاب بتدریج بطرف انتهای حلقه باریک می شود. این کار باعث کاهش وزن قلاب و مفید در استفاده در ساخت پشه های مصنوعی است.

4- چشم دورزده : سیم چشم حلقه در امتداد ساق قلاب ادامه می یابد. انتهای این سیم معمولأ نازک می شود. اگرچه میتواند بدون نازک شدن نیز ساخته شود. قلابهای چشم دورزده نقلأ در ساخت پشه های مرطوب مخصوص آزادماهی استفاده می شود.

5- چشم سوزنی : یک فایده چشم سوزنی این است که میتوان آن را براحتی درون طعمه یا تجهیزاتی همچون شناور عبور داد یا داخل کرد. همچنین بسیار قدرتمند می باشند و اتصال مطمئنی را فراهم می کنند.

6- چشم پارویی : در آن انتهای ساق قلاب مسطح شده است و نخ ماهیگیری در امتداد ساق قلاب به آن متصل می شود. انتهای مسطح از لغزش گره و خارج شدن آن از قلاب، جلوگیری می نماید. از چشم پارویی ها در نمونه های اندازه متوسط در ماهیگیری تجاری بیشتر استفاده می شود. کاربرد بیشتر آن در آبهای شیرین می باشد.

7- چشم چرخان : این نوع در قلابهای قوی خاص ماهیهای بزرگ دریایی بکار می رود. چشم آن متحرک بوده و بدور محور ساق قلاب دوران می کند.

وضعیتهای قرارگیری عمومی چشم قلاب :

 

وضعیت قرار گیری چشم قلاب یک فاکتور مهم برای رسیدن به بالاترین پتانسیل عملکرد قلاب خصوصأ در طعمه های مصنوعی می باشد. چهار نوع وضعیت را در اشکال زیر مشاهده می نمایید :

 

1- چشم مستقیم : چشمی است که در امتداد محور ساق قلاب بوده و وضعیت استاندارد چشم قلاب است.

2- چشم بالا : چشمی است که به سمت پشت ساق قلاب خم شده است و برای به حداقل رساندن مانع در حدفاصل نوک و ساق به طرف بیرون خم شده است.

3- چشم پایین : چشمی است که به طرف داخل ساق قلاب خم شده است و برای نفوذ بهتر در هنگام ضربه زدن به سوی نوک مایل می باشد.

4- چشم موازی : چشمی است که با خم قلاب موازی می باشد.

ساق قلاب :

 

ساق قلاب حکم پای قلاب را دارد و از بالای کمان تا چشم قلاب امتداد دارد. ساق قلابها در اشکال بسیار متفاوتی در کارخانه ها ساخته می شوند. در ذیل آنهایی که بیشتر معمول می باشند را تشریح خواهیم کرد :

 

1- ساق مستقیم : در این قلابها ساق از چشم تا کمان قلاب بصورت مستقیم می باشد و اندازه آنها متناسب با دهانه قلاب مقداری ثابت دارد.

2- ساق منحنی : این ساقها اغلب به دلایل خاصی منحنی شده اند تا با حالت طبیعی و شکل ظاهری پشه ها تطبیق یابند. انواع گوناگونی از قلابهای پشه با اشکال متفاوت نیاز است تا بتوان فرم مخصوص بدن آنها را شبیه سازی نمود. این قلابها برای یافتن لارو حشرات، شفیره و طعمه های کرمی شکل بسیار مناسب می باشند.

3- ساق خاردار : برای اینکه بتوان طعمه را بر روی قلاب مانند کرمها و تکه گوشتها محکم کرد، یک یا چند خوار در پشت یا جلوی ساق قلاب تعبیه شده است.

نوک قلاب :

 

انتهای نوک قلاب جهت نفوذ در دهان ماهی با استفاده از کمی نیرو (ضربه زدن) تیز شده است. بعلاوه نوک قلاب می بایست در یک دوره زمانی نسبتأ طولانی تیز باقی بماند. پیکان پیش آمدگی ای است که در امتداد عکس جهت قلاب برای نگه داشتن و عدم خارج شدن آن از دهان ماهی ادامه یافته است. در ادامه به بیان نمونه هایی از آن می پردازیم :

 

1- نوک نیزه ای : اینها یک نوع استاندارد نوک قلاب هستند. شکل جامع نوکهای نیزه ای در کارخانه های مختلف متفاوت است.

2- نوک لبه چاقویی : قلابهای نوک لبه چاقویی بسیار تیز بوده و اصولأ برای صید ماهیهای بزرگ مورد استفاده قرار می گیرند. دو پهلوی نوک قلاب کوبیده شده است. سطح داخلی پیکان مسطح است و از حالت نرمال پهنتر می باشد. بنابراین یک ماهی بزرگ بسختی می تواند از دست آن خلاص گردد.

3- نوک سوزنی : در آن از فرایند تکنولوژی پیشرفته برای ساخت نوکهای مرغوب و بسیار پیشرفته استفاده می شود. سیم راست شده و بوسیله یک ماشین برش داده می شود و سپس بطرف دستگاه سنگ سمباده انتقال می یابد و در آنجا نوک آماده می گردد. نوک سوزنی از تمام جهت برای کسب شکل مخروطی کوبیده می شود. اگر این مراحل بدرستی انجام شود دارای بهترین کیفیت سوراخ کردن می باشد. البته نوک سوزنی به راحتی نوک بدون پیکان نفوذ نمی کند اما ماهی را بهتر نگه می دارد.

4- نوک مقعر : قلابهای نوک مقعر یک ایده جدید می باشد که مزایای نوک سوزنی (سریع و آسان در نفوذ و فوقالعاده تیز) با پارامترهای قدرت و ماندگاری در لب ماهی را با یکدیگر پیوند زده است که نتیجه آن بوجود آمدن قلابی با ویژگیهای نوک تیز چسبنده است. از نوک سوزنی قدرتمندتر است. بیشتر قلابهای امروزی به سبب پایداری در نفوذ راحتتر و عملکرد بهتر از این نوع تولید می شود.

5- نوک بدون پیکان : اگرچه قلابهای بدون پیکان در زمانهای خیلی قبل از بوجود آمدن هرگونه ایده ساخت پیکانها، برای نگه داشتن صید مورد استفاده بود اما اخیرأ یعنی تا قبل از قرن بیستم تا زمانیکه ادارات محیط زیست و حفاظت از جمعیت ماهیان دستورالعملهای مربوطه را اعمال کردند، این نوع قلابها مورد استفاده عموم نبود. ماهیگیری بگیر و رها کن در بسیاری از کشورها عمومی است و در برخی از آیین نامه های محلی بطور صحیح در جهت حفاظت از جمعیت ماهیها مرسوم شده است. لذا برای اینکه آسیب کمتری به ماهیها وارد آید این قلابها مجددأ رایج گردید.

6- نوکهای پوزه دار : این نوع قلاب دارای نوک خمیده بر روی ساق قلاب است. نوک پوزه ای مورد استفاده عالی در طعمه ماهیگیری برای آبهای شور می باشد.

7- نوک دابلین : در این حالت نوک قلاب به سمت خارج ساق برای فراهم نمودن نفوذ سریع خم شده است. شاید این اندک زاویه به خارج کامیابی بهتری را در صید با برخی از پشه های مصنوعی و ماهیهای بزرگ دریایی فراهم نماید.

 

                                                                   منبع: سایت http://persiaoutdoor.com
     

پیرمردودریا

«پیر مرد و دریا» داستان مبارزه حماسی ماهیگیری پیر و با تجربه‌است با یک نیزه ماهی غول پیکر برای بدام انداختن آن. صیدی که می‌تواند بزرگ‌ترین صید تمام عمر او باشد.

وقتی داستان آغاز می‌گردد سانتیاگو Santiago، پیرمرد ماهیگیر، ۸۴ روز است که حتی یک ماهی هم صید نکرده‌است. او آنقدر بد شانس بوده‌است که پدر و مادر شاگرد او، مانولین Manolin، او را از همراهی با پیرمرد منع کرده و به او گفته‌اند بهتر است با ماهیگیرهای خوش شانس تر به دریا برود. مانولین اما به پیر مرد علاقه مند است و در تمام مدتی که پیرمرد دست خالی از دریا برگشته‌است هر شب به کلبه او سر زده ، وسائل ماهیگیری اش را ضبط و ربط کرده، برایش غذا برده و با او در باره مسابقات بیس بال آمریکا به گفتگو نشسته‌است. یک شب بالاخره پیرمرد به مانولین می‌گوید که مطمئن است که دوران بدشانسی‌های او به پایان رسیده‌است و بهمین دلیل خیال دارد روز بعد قایقش را بردارد و برای صید ماهی تا دل آبهای دور خلیج برود.

فردای آنشب در روز هشتاد و پنجم سانتیاگو به تنهایی قایقش را به آب می‌اندازد و راهی دریا می‌شود. وقتی از ساحل بسیار دور می‌شود طعمه خود را به دل آبهای عمیق خلیج می‌سپارد. ظهر روز بعد یک ماهی بزرگ، که پیرمرد مطمئن است یک نیزه ماهی است، طعمه را می‌بلعد. سانتیاگو قادر به گرفتن و بالا کشیدن آن ماهی عظیم الجثه نیست و متوجه می‌شود که در عوض ماهی دارد قایق را می‌کشد و با خود می‌برد. دو روز و دو شب بهمین صورت می‌گذرد و پیرمرد با جثه نحیف خود فشار سیم ماهیگیری که توسط ماهی کشیده می‌شود را تحمل می‌کند. سانتیاگو در اثر کشمکش و تقلا زخمی شده‌است و درد می‌کشد اما با اینحال ماهی را برادر خطاب می‌کند و تلاش و کوشش‌های او ارج می‌گذارد و آنرا را ستایش می‌کند.

در روز سوم ماهی از کشیدن قایق دست بر می‌دارد و شروع می‌کند به چرخیدن بدور آن. پیرمرد متوجه می‌شود که ماهی خسته شده‌است و با اینکه خود نیز رمقی در بدن ندارد هرطور شده ماهی را بکنار قایق می‌کشاند و با فرو کردن نیزه‌ای در بدنش آنرا می‌کشد و به مبارزه طولانی خود با آن ماهی سرسخت و سمج پایان می‌بخشد. سانتیاگو ماهی را به کنار قایق خود می‌بندد و پارو زنان به‌طرف ساحل حرکت می‌کند و به این می‌اندیشد که در بازار چنین ماهی بزرگی را از او به چه مبلغی خواهند خرید و ماهی با این جثه بزرگش شکم چند نفر گرسته را سیر خواهد کرد. پیرمرد اما پیش خود بر این عقیده است که هیچکس لیاقت آنرا ندارد که این ماهی با وقار و بزرگ منش را بخورد.

وقتی سانتیاگو در راه بازگشت به ساحل است کوسه‌ها که از بوی خون پی به وجود نیزه ماهی برده‌اند برای خوردنش به آن حمله می‌برند. پیرمرد چندتا از این کوسه‌ها را از پای در می‌آورد ولی در نهایت شب که فرا می‌رسد کوسه‌ها تمام ماهی را می‌خورند و فقط اسکلتی از او باقی می‌گذارند. سانتیاگو بخاطر قربانی کردن ماهی خود را سرزنش می‌کند. روز بعد پیش از طلوع آفتاب پیرمرد به ساحل می‌رسد و با خستگی دگل قایقش را بدوش می‌کشد و راهی کلبه‌اش می‌گردد. وقتی به کلبه می‌رسد خود را روی تختخواب می‌اندازد و به خوابی عمیق فرو می‌رود.

عده‌ای از ماهیگیران بی‌خبر از ماجراهای پیرمرد برای تماشا به دور قایق او و اسکلت نیزه‌ماهی جمع می‌شوند و گردشگرانی که در کافه‌ای در همان حوالی نشسته‌اند اسکلت را به اشتباه اسکلت یک کوسه‌ماهی می‌پندارند. شاگرد پیرمرد، مانولین، که نگران او بوده‌است با خوشحالی او را صحیح و سالم در کلبه‌اش می‌یابد و برایش روزنامه و قهوه می‌آورد. وقتی پیرمرد بیدار می‌شود، آن دو دوست به یکدیگر قول می‌دهند که بار دیگر به اتفاق برای ماهیگیری به دریا خواهند رفت. پیر مرد از فرط خستگی دوباره به خواب می‌رود و خواب شیرهای سواحل آفریقا را می‌بیند.

جزایرایرانی خلیج فارس

 

 

جزایر ایرانی خلیج فارس به دو دستۀ جزایر مسکونی و غیر مسکونی تقسیم می‌شوند. جزایر مسکونی عبارتند از:

جزيره كيش
اين جزيره بيضي شكل با مساحت 7/89 كيلومتر مربع و با طول 6/15 و عرض 7 كيلومتر، در جنوب غربي بندرعباس و در ميان آب هاي نيلگون خليج فارس واقع شده است. فاصله دريايي اين جزيره تا بندرلنگه پنجاه مايل دريايي است. جزيره كيش از نظر محيط زيست طبيعي، يكي از بكرترين مناطق خليج فارس بشمار می آید. سواحل كم نظير اين جزيره مرجاني، نه تنها در فصول گوناگون سال، بلكه در طول يك روز،‌ در ساعات مختلف جلوه‌هاي بديع و گونه‌گون و بسيار زيبايي از طبيعت را به تماشا مي‌گذارند. سواحل كيش در شرق و شمال شرقي و جنوب از زيباترين سواحل جهان است. در سواحل جنوب غربي آن زيباترين منظره غروب خورشيد را ميتوان ديد. از جمله نقاط ديدني جزيره كيش آكواريوم بزرگ آن است كه در گوشه شرقي جزيره، با معماري زيبا قرار دارد و گونه‌هاي مختلف ماهيان و آبزيان اطراف جزيره در آن به تماشا گذارده شده است.
قريب هفتاد نوع ماهيهاي تزئيني در اين آكواريوم وجود دارد كه از نظر شكل و رنگ پولك ‌ها و زيبايي ظاهري، كم نظير و برخي از آنها نيز بسيار كمياب هستند. علاوه بر اين، مركز پرورش و كشت مرواريد كيش يكي از جذاب ‌ترين ديدني ‌هاي جزيره بشمار می آید. جزيره كيش همچنين معماري خاصي را به نمايش گذاشته است كه براي هر تازه واردي جالب و در خور تحسين است. معماري كيش دو شكل متمايز دارد: يكي معماري سنتي و ديگري معماري مدرن. معماري سنتي جالب توجه است و مصالح آن غالباً از سنگ ‌هاي مرجاني موجود در جزيره تشكيل شده است. معماري جديد و مدرن جزيره نيز تقليدي از معماري بومي و سنتي آن بوده است. جزيره كيش همچنين اولين بندر آزاد تجاري ايران بشمار می آید.

جزيره لاوان
وسعت اين جزيره 76 كيلومتر مربع است و پس از قشم و كيش بزرگ ‌ترين جزيره ايران در آب ‌هاي خليج فارس بشمار می آید. فاصله اين جزيره تا بندر لنگه 91 و تا بندرعباس حدود 198 مايل دريايي است. جزيره لاوان دور ترين جزيره نسبت به مركز استان هرمزگان است. آب و هواي آن گرم و مرطوب و دماي آن در تابستان به حدود پنجاه درجه سانتي ‌گراد ميرسد و رطوبت هواي آن نيز بسيار زياد است. ذخاير نفتي آب ‌هاي نزديك جزيره لاوان بسيار قابل توجه بوده است. در حال حاضر صنايع جزيره منحصر به تأسيسات نفتي است كه با نام «مجتمع پالايشي لاوان» فعاليت دارد. يكي از شگفتي‌هاي اين جزيره وجود كندو هاي عسل در كنار تأسيسات نفتي و مخازن آنهااست كه عسل آنها به رنگ سبز تيره بوده و بوي نفت مي‌دهد، اما طعم آن مشابه عسل‌هاي معمولي است. اهالي جزيره در فصل معيني از سال به صيد مرواريد مي‌پردازند و تنها كالاي صادراتي جزيره،  مرواريد آن است. اين جزيره يك بندرگاه مناسب براي صدور فرآورده‌ هاي نفتي و يك اسكله فلزي جهت حمل و نقل دريايي دارد.

جزيره هندورابي
جزيره هندورابي با 8 / 22 كيلومتر مربع مساحت، در فاصله 325 كيلومتري بندر عباس و 133 كيلومتري بندرلنگه و در حد فاصل بين دو جزيره كيش و لاوان قرار گرفته است. اين جزيره سرزميني هموار و تقريباً بدون عارضه طبيعي بشمار می آید. بلندترين نقطه آن بيست و نه متر و بزرگ‌ترين قطر آن هفت و نيم كيلومتر  است. اين جزيره از يك رشته ارتفاعات كوتاه پوشيده است و كرانه‌هاي آن با شيب ملايمي به دريا منتهي مي‌شوند. مجاورت با دريا، اغلب موجب بالا رفتن ميزان باران و رطوبت مي‌شود. با اين حال در تمام كرانه‌هاي خليج فارس، همجواري با دريا، تأثير چنداني بر ميزان بارش اين نواحي ندارد. فعاليت اقتصادي اكثر اهالي در جزيره هندورابي، صيد و غواصي است.  فعاليت ‌هاي صنعتي  يا بهره‌ برداري از معادن و منابع زيرزميني و حتي صنايع دستي در هندورابي وجود ندارد. محيط زيست جزيره به دليل بسته بودن آن محدود است و موجوداتي از قبيل انواع  پرندگان كوچك، پرندگان مهاجري نظير باز و شاهين و انواع كمي از خزندگان و موش صحرايي در آنجا يافت مي‌شود. منابع تأمين آب جزيره بسيار محدود و كم است و آب مصرفي آن از طريق چاه يا آب انبار تأمين مي‌شود. اين جزيره از نظر سياحت و ايرانگردي از زير مجموعه‌هاي كيش است.

جزيره ابوموسي (گپ سبزو)
جنوبي ‌ترين جزيره ايراني آبهاي خليج ‌فارس، جزيره ابوموسي است. اين جزيره در 222 كيلومتري بندرعباس و هم‌ چنين در 75 كيلومتري بندر لنگه واقع شده است. جزيره ابوموسي يكي از چهارده جزيره استان هرمزگان بوده است كه بيشترين فاصله از سواحل ايراني خليج فارس را دارد و طول و عرض آن درحدود 5 / 4 كيلومتراست. شهر ابوموسي مركز جزيره ابوموسي بوده و ارتفاع آن از سطح دريا 46 متر و مساحت آن دو و دو دهم كيلومتر مربع است.
جزيره ابوموسي نزديك ‌ترين پهنه خشكي از خاك ايران به خط استوا بشمارمی آید كه‌ آب و هواي مرطوب و گرم‌تري دارد. اين جزيره فاقد آب و اراضي مناسب كشاورزي است؛ ولي كشت و زرع محدودي در آن صورت مي‌گيرد و بيشتر مردم بومي محل به صيد  ماهي اشتغال دارند. اين جزيره يكي از مراكز صدور نفت خام كشوربوده كه با ظرفيتي قابل توجه فعاليت مي‌كند. وسعت شهرستان ابوموسي 8 / 68 كيلومتر مربع است كه مشتمل بر جزاير ابوموسي (با 12 كيلومتر مربع)، جزيره تنب‌ بزرگ (با 3/10 كيلومتر مربع) تنب كوچك (با 5/1 كيلومتر مربع)، سيري (با 3/17 دهم) كيلومتر مربع، فرور بزرگ (با 2/26كيلومتر مربع) و فرور كوچك (با 5/1 كيلومتر مربع) است.

جزيره تـنب بزرگ
اين جزيره در فاصله چهارده مايل دريايي از جنوب غربي جزيره قشم، در فاصله نود و هفت مايل دريايي از بندرعباس و در فاصله بيست و هفت مايل دريايي از شمال شرقي ابوموسي واقع شده است. طول و عرض آن سه و هفتاد و پنج دهم در سه و نه دهم كيلومتر و مساحت آن ده و سه دهم كيلومتر مربع بوده و مرتفع ‌ترين نقطه جزيره تنب، پنجاه و سه متر از سطح دريا ارتفاع دارد در قسمت‌هاي جنوب غربي اين جزيره و در نزديكي سواحل آن، خانه ‌هاي مسكوني از راه چندين خيابان و جاده به هم پيوسته‌اند. اين جزيره داراي موج ‌شكن و لنگرگاه است. مردم بومي اين جزيره از صيد ماهي و مرواريد امرار معاش مي‌كنند. در اين جزيره معدن خاك سرخ نيز وجود دارد.

جزيره تـنب ‌كوچك
اين جزيره مثلث شكل در شش مايلي غرب جزيره تنب بزرگ قرار دارد. فاصله آن تا مركز استان،‌ از طريق دريا، حدود صدو پنج مايل دريايي است. بزرگ‌ترين قطر جزيره يك و نه دهم كيلومتر و مساحت آن حدود دو كيلومتر مربع است. اين جزيره غيرمسكوني بوده و مرتفع ‌ترين نقطه آن از سطح دريا، بيست و يك متر ارتفاع دارد.

جزيره سيري
اين جزيره در قلب آب‌هاي خليج فارس قرار دارد. فاصله آن تا مركز شهرستان ابوموسي كه در قسمت شرقي جزيره سيري واقع شده، درحدود بيست و هفت كيلومتر و همچنين فاصله دريايي آن تا مركز استان، در حدود 152 مايل دريايي است. وسعت جزيره سيري 3/17 كيلومتر مربع بوده و اين جزيره فاقد پستي و بلندي و نسبتاً مسطح است. مرتفع ‌ترين نقطه آن بيست و چهار متر از سطح دريا ارتفاع دارد و بزرگ ‌ترين ابعاد طولي و عرضي جزيره شش و يک و چهار و شش دهم كيلومتر است. در قسمت ‌هاي شمالي و نزديك سواحل جزيره، مناطق مسكوني همراه با ساير تأسيسات جاي گرفته‌اند. اهالي بومي جزيره از طريق ماهيگيري و صيد ميگو و كشاورزي محدود، زندگي و امرار معاش مي‌كنند و همچنين عده‌اي ازمردم جزيره در تأسيسات نفتي كار مي‌كنند. در اين جزيره تعداد قابل توجهي نخل خرما بطور پراكنده وجود دارد كه محصول آن فقط مصرف محلي دارد. اين منطقه پوشش گياهي فقيري دارد. در اين جزيره معدن خاك سرخ نيز موجود است.

جزيره فرور بزرگ (پلور)
يكي ديگر از جزاير قلمرو استان هرمزگان، جزيره فرور بزرگ است كه در فاصله سي و شش مايلي شهر ابوموسي و در فاصله حدود صد و چهل و يك مايلي از بندرعباس قرار دارد. بزرگ ‌ترين ابعاد طولي و عرضي جزيره هفت و نيم و چهار و نيم كيلومتر بوده و فاصله آن تا نزديك‌ ترين نقطه سواحل ايران در حدود بيست كيلومتر و مساحت آن بيست‌ و ‌شش و دو دهم كيلومتر مربع و ارتفاع بلندترين نقطه ‌آن از سطح دريا صد و چهل و پنج متر است. سطح جزيره از تپه ماهورهاي كوچك تشكيل شده است. اين جزيره بر روي يكي از كمربندهاي زلزله‌ خيز جهان قرار دارد. رنگ‌ آب در نزديكي جزيره سياه بوده وجزيره شيب‌هاي تند و پرتگاه‌هايي دارد كه گاهي ارتفاع آنها از ده متر بيشتر است. بقاياي ساختمان‌هاي مخروبه و اراضي كشاورزي باير و چاه هاي آب نشانه مسكوني بودن جزيره در زمان‌هاي گذشته است؛ ولي در حال حاضر، جزيره غيرمسكوني بوده و تنها تعدادي مأمور دولتي در آن حضور دارند. در آب‌هاي اين جزيره ماهي فراوان وجود دارد و به همين خاطر صيادان در اطراف آن فعاليت زيادي دارند.
از كانسارهاي مهمي كه در اين جزيره وجود دارد،‌ معدن آهن است كه از يك لايه رسوبي تشكيل شده و ذخيره آن حدود پانصدهزار تن برآورد شده است. در اين جزيره يك چراغ دريايي نيز وجود دارد. جزيره فرور بزرگ يكي از كانون‌هاي زيست حيات وحش است و تعداد بي‌شماري از پرندگان از قبيل: عقاب ماهيگير، طوطي، چك‌چك، قمري خانگي، چكاوك كاكلي، پرستو، بلبل خرما، چاخ لق، هدهد، دم جنبانك زرد، دو سرخ معمولي، چك‌چك سرسياه، زنبور خور معمولي، ياكريم و ... همچنين پستانداراني از قبيل جير و جانوراني همچون يك نوع خارپشت، مارمولك، مارجعفري و عقرب در آن زندگي مي‌كنند.

قشم
اين جزيره از شمال به شهر بندرعباس، مرکز بخش خمير و قسمتى از شهرستان بندر لنگه، از شمال‌شرقى به جزيره‌ى هرمز، از شرق به جزيره‌ى لارک، از جنوب به جزيره‌ى هنگام و از جنوب غربى به جزاير تنب بزرگ و کوچک و بوموسى محدود مى‌گردد. فاصله جزيره‌ى قشم (از بندر قشم) تا بندرعباس 8/10 مايل (20 کيلومتر)، تا بندر هرمز 72/9 مايل (18 کيلومتر)، جزيره لارک (تا مرکز دهستان لارک) 85/4 مايل (9 کيلومتر)، تا جزيره بوموسى 01/88 مايل (163 کيلومتر) و جزيره تنب بزرگ 55/61 مايل (114 کيلومتر) است.
نزديک‌ترين بندر در ساحل اصلى کشور به جزيره‌ى قشم، بندرعباس است که فاصله آن تا محل سربندر قشم 8/10 مايل دريايى (20 کيلومتر) است. نزديک‌ترين فاصله اين جزيره به ساحل اصلى کشور، در دماغه‌ى شمالى جزيره، در محل بندر لافت (در جزيره‌ى قشم) تا آبادى پل، مرکز دهستان خمير (در ساحل اصلى کشور) که فاصله آن در حدود يک مايل دريايى (1800 متر) بوده و در آينده محل احداث پل خليج فارس خواهد بود. جزيره‌ى قشم در شمال داراى دماغه‌هاى قشم، لافت و باسعيدو و در جنوب دماغه ديرستان است. مساحت جزيره 1491 کيلومترمربع، حدود 5/2 برابر دومين جزيره بزرگ خليج فارس يعني بحرين است.
طول جزيره از بندر قشم، تا بندر باسعيدو در انتهاى جزيره را در منابع مختلف بين 100 تا 130 کيلومتر تخمين زده‌اند و بيشتر روى طول 115 و 120 کيلومتر تکيه شده است. در گزارش توجيهى اجراى قانون تعاريف، طول سراسرى جزيره‌ى قشم را 120 کيلومتر ذکر کرده‌اند. عرض جزيره، در نقاط مختلف متفاوت بوده و به‌طور متوسط داراى سه عرض: کم (بين طبل و سلخ)، زياد (بين لافت کهنه و شيب دراز) و متوسط (در منطقه اسکان) است.
با اين وجود، عرض متوسط جزيره قشم را 11 کيلومتر مى‌توان محسوب داشت. قسمت وسيعى از کرانه‌هاى شمالى جزيره با جنگل دريايى حرا، که افزون بر 150 کيلومترمربع است، پوشيده شده است. به اين ترتيب، جزيره قشم نه تنها بزرگ‌ترين جزيره خليج فارس شمرده مى‌شود بلکه با وسعتى افزون بر 1500 کيلومترمربع، از 23 کشور بزرگ‌تر است و از جمله: 5/2 برابر بحرين، 5/2 برابر سنگاپور، 5/2 برابر سان‌مارينو، 5/1 برابر هنگ‌کنگ، 5 برابر مالديو و 70 برابر ماکائو است.

هرمز
جزیرهٔ هرمز جزیرهٔ بیضی شكل هرمز که طول محیط آن حدود ۶۰۰۰ متر می‌باشد در مدخل خلیج فارس و در فاصلهٔ ۸ کیلومتری بندرعباس قرار دارد. املای صحیح آن هرموز یا هرمزد برگرفته از کلمات خورموز یا خورموغ به معنی لنگرگاه و بندر ایالت موغستان (میناب) بوده است که به واسطه کثرت استفاده از غلط مشهور امروزه هرمز خوانده می‌شود. این جزیره را به علت موقعیت جغرافیایی آن و مجاورت با تنگه هرمز ، کلید خلیج فارس می‌دانند. همین موقعیت است که آن را در طول تاریخ، از نظر سوق الجیشی و بازرگانی از اهمیت خاصی برخوردار ساخته‌است.
هرموز اصلاً نام بندری معتبر در مصب رود میناب با خلیج فارس بوده است. شهر میناب کنونی برروی خرابه‌های این بندر ساخته شده است. هرموز قدیم در اوایل عهد مغول تجارت پر رونقی داشته است. با هجوم مغولان در حدود سال 700 هجری، مردم شهر هرموز ابتدا به جزیره قشم و سپس به جزیره هرموز که در آن زمان زرون (معرب آن جرون که بعدها نام بندری در محل بندر عباس کنونی شد و به تلفظ پرتغالی بندر گمبرون خوانده شد) نام داشت کوچ نمودند و شهری در آن بنا کردند و نام آنرا به یاد شهر قدیم خود هرموز گزاردند.
به تدریج و طی قرون بعد این شهر نام خود را به همه جزیره داد و بندر جرون (گمبرون بعدی) نام خود را از آن وام گرفت. عظمت شهر و جزیره هرموز به قدری شد که دو قرن بعد و تا زمانی که توسط پرتغالی‌ها اشغال شد مرکز ایالات خلیج فارس از جمله بحرین بوده است. شاه عباس در سال ۱۰۳۱ جزیره هرموز و سواحل جنوبی ایران در خلیج فارس را از اشغال پرتغالی ها خارج ساخت و شهرهای هرموز و گمبرون را تخریب نمود و بندر عباس فعلی را بر خرابه‌های گمبرون استوار کرد. هرمز امروز به هیچ عنوان رونق گذشته را ندارد.
در سال ۹۰۹ يك دریانورد پرتغالی به نام آلبو کرک (Alfonso de Albouquerque) که به مستعمرات پرتغال در آسیا سفر کرده بود بر حسب اتفاق گذرش به خلیج فارس افتاد و با آن نواحی آشنایی پیدا نمود و بلافاصله با حضور در دربار مانوئل پادشاه پرتغال طرح خود برای اشغال جزایر خلیج فارس را ارائه نمود و به تصویب رساند. او در سال ۹۱۲ به خلیج فارس بازگشت و پس از کشتار و وحشیگری فراوان موفق به فتح هرموز در سال ۹۱۳ گردید و قلعه‌ای در جزیره هرمز ساخت.
مردم هرمز در طول سالهای اشغال مکررا سر به شورش برداشتند که مهم‌ترین این شورشها مربوط به سالهای ۹۱۹ شمسی ، ۹۲۵ شمسی ، ۹۲۸ شمسی و ۹۵۷ شمسی بوده اند. جزیره در سال ۱۰۳۱ توسط یکی از امرای شاه عباس به نام امام قلی خان از اشغال خارج و آزاد گردید. هم اکنون آثار و خرابه‌های ابنیه و قلعه پرتغالی‌ها و توپهای آن در شمال جزیره در نزديكي آبادی‌های فعلی دیده می‌شود. جزیرهٔ هرمز در وسط مرتفع شامل تپه و کوه‌های آتشفشانی و نمکی است بلندترین نقطهٔ آن ۲۱۰ متر ارتفاع دارد ، اطراف آن را جلگه‌های پست و همواری پوشانده‌است ، معادن خاک سرخ و نمک سفید آن شهرت فراوانی دارد.

هنگام
جزیره هنگام يكي از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است. جزیره هنگام با آبادی‌های کوچک با وسعت حدود ۵۰ کیلومتر مربع در جنوب جزیرهٔ قشم واقع شده و دارای معادن نمک و خاک و سرب است. این جزیره ۶/۳۳ کیلومتر مربع مساحت دارد و به شكل مخروط ناقصی است که در کرانه‌های جنوبی جزیره قشم واقع شده‌است. فاصله آن تا بندرعباس حدود ۴۳ مایل دریایی و تا شهر قشم حدود ۲۹ مایل دریایی می‌باشد این جزیره ارتفاعات پست آهکی دارد و بلندترین نقطه آن کوه ناکس با ۱۰۶ متر ارتفاع است. طولانی‌ترین قطر آن از «روستای هنگام کهنه» تا «روستای هنگام جدید» ۹ کیلومتر است. که دارای زیارت گاهی میباشد ازجمله زیارت سرخ که گویند از مریدان امام حسین هست تنها فعالیت اقتصادی در جزیره هنگام که اکثر اهالی به آن مشغولند. ماهی گیری و صیادی است. از نقاط دیدنی جزیره تأسیسات بندری انگلیسی‌ها است. صید کوسه در اطراف جزیره يكي از دیدنی‌های این جزیره به شمار می‌رود. تماشای دسته‌های دلفین اطراف جزیره لاکپشتان دریایی ، سواحل زیبای صخره‌ای و شنی ، آکواریوم های طبیعی و آهوان از جاذبه‌های توریستی جزیره هنگام محسوب می‌شود.

لارک
جزیره لارَک يكي از جزیره‌های ایران در خلیج فارس و جزئی از استان هرمزگان است. جزیره لارک با ۷/۴۸ کیلومتر مربع مساحت، در فاصله ۱۸ مایل دریایی از مرکز استان شهر بندرعباس و ۶ مایل دریایی از شهر قشم و در جنوب شرقی این شهر، در تنگه هرمز قراردارد این جزیره از کوه های آتشفشانی مخروطی شكل تشكيل شده‌است. بلندترین نقطه آن ۱۳۸ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و بزرگ‌ترین قطر آن ۶/۱۰ کیلومتر می‌باشد. در این جزیره فعالیت کشاورزی وجود ندارد و تنها فعالیت اقتصادی اکثر اهالی جزیره لارک صید و غواصی است. آب آشامیدنی مردم این جزیره بیشتر از طریق بندرعباس به آن حمل می‌شود و همچنین آب برکه‌ها و چاههای آن مورد استفاده قرار می‌گیرد. جمعیت موجود در این جزیره در حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ خانوار برآورد شده‌است. گویش بومی مردم لارک گویشی از زبان‌های فارسی‌تبار به نام کُمزاری است. گویش کمزاری لارک تحت تاثير فارسی معیار رو به فراموشی است.

جزیره فارسی
فارسی از جزیره‌های ایرانی خلیج فارس است. این جزیره حد فاصل مرز بین ایران و عربستان بوده و از نظر موقعیت بسیار حائز اهمیت است. هم اکنون در این جزیره تأسیسات نفتی حضور فعال دارند. نزديكترين جزیره به این جزیره، جزیره عربی است که وسعت آن از فارسی کمتر است. جزیره فارسی دورترین نقطه جغرافیایی ایران محسوب شده و خوشبختانه عربستان قدرت ادعا در مورد این جزیره را ندارد. جزیره فارسی زیرنظر استانداری بوشهر اداره می‌شود. در این جزیره تأسیسات نظامی نیروی دریایی ارتش حضور فعال و مقتدرانه دارند. پرچم ایران همواره در دورترین نقطه سرزمینی ایران در اهتزاز است. جزیره فارسی از نظر منابع نفتی غنی است و هم اکنون در حوضه اطراف این جزیره چاههای نفت و علل خصوص گاز کشف و در حال بهره‏برداری هستند. جزیره فارسی موقعیتی بکر داشته به طوری که در حال حاضر استانداری بوشهر اجازه ورود هر کسی را به این جزیره نمی‏دهد. نمونه‏های جانوری خاصی از رده حشرات و شاخه بندپایان در این جزیره احتمالا ً وجود دارند که هنوز به طور علمی شناسایی نشده‏اند. طول جزیره 14 کیلومتر و عرض آن 7 کیلومتر است ( تقریبی ).

خارک
جزیره خارک یا خارگ جزیره‌ای است در ۳۸ کیلومتری ساحل ایران (بندر گناوه) در خلیج فارس و بخشی از استان بوشهر است. در این جزیره يكي از مهم‌ترین پایانه‌های صادرات نفت جهان بنا شده‌است. جزیره خارک طاقدیس ملایمی است که میانگین شیب لایه‌های سطحی آن میان ۱۰ تا ۱۵ درجه‌است. بلندترین نقطه جزیره کوه دیده‌بان نام دارد که ارتفاع آن از سطح دریا ۸۷ متر است. در این نقطه مدت‌ها پیش فانوس کوچکی نیز کار گذاشته بودند. در سوی شمال جزیره کوه تخت و در سوی جنوب آن کوه گردن‌اشتر قرار دارد. در سال ۱۹۱۶ میلادی برای حمل سنگ از حوالی مقبره علمدار در خارک، راه‌آهنی تا اسکله جزیره کشیده شد. این خط آهن به دست کاپیتان تامسون، افسر مهندسی سلطنتی انگلیس ساخته شده و سنگ‌های آن به مصرف زیرسازی راه‌آهن بصره به بغداد و زیرسازی مخزن‌های پالايشگاه نفت آبادان رسید.

خارک قدیم
کتیبه‌اى از دوران باستان در خارک سنگ‌نوشته‌ای به زبان پارسی باستان و خط میخی موجود است که از این کتیبه به‌عنوان سندی دیگر دربارهٔ نام خلیج فارس یاد می‌شود. در تاریخ ۱۱ خرداد ۱۳۸۷ افرادی مخفیانه به طور تعمدی به تخریب این سنگ‌نوشته دست زدند که هم ‌اکنون تا ۷۰ درصد آن نوشته تخریب شده‌است. اماکن جزیره خارک پیش از استقرار صنعت نفت از شرق به سمت غرب عبارت بودند از: آثار قلعه هلندی‌ها، گورستان اسلامی، آبادی خارک، خط راه آهن، گورستان مسیحی، قبر ابوبکر، قبر علمدار، باغ هلندی‌ها، گورستان پیش‌اسلامی، دخمه‌ها، بقعه میر محمد، قبر دیده‌بان، کرّه‌انگیزها.

خارکو
جزیره خارکو از جزیره‌های کوچک ایرانی در خلیج فارس است. خارکو با درازای ۸ کیلومتر و پهنای تقریبی ۴۰۰ متر در فاصله ۵ کیلومتری از جزیره خارک قرار دارد. این جزیره دارای تعدادی تأسیسات به جای مانده از حضور نظامیان کشور در سال‌های جنگ ایران و عراق از جمله اسکله و ساختمان‌های انبار مانند می‌باشد که امروزه محل مناسبی جهت رشد پرندگان در این جزیره ‌است. این جزیره همچنین زمانی محل استقرار نظامیان انگلیسی جهت تسخیر خارک بود و پیش از آن نیز میر مهنای بندر ریگی برای حمله به هلندیان در خارک از خارکو نیروهای خود را به سمت خارک گسیل داشته‌است.

شیف
جزيره شيف با هفت كيلومتر مساحت و ۵هزار و۹۸۲ نفر جمعيت در شش كيلومتري شمال شرقي بندر بوشهر واقع شده است. اکثریت جمعیت این جزیره عرب زبان و سنی مذهب هستند. شغل اصلی ساکنان این جزیره ماهیگیری است.

جزایر غير مسکوني خلیج فارس عبارتند از:
فرورگان (فرور کوچک)، شتور، عباسک، ام الکرم، نخیلو، جبرین (تهمادو)، ام سیله (خان)، گِرم، بونه، دارا، قبر ناخدا، خرو، مولیات، سه‌دندون، مُطاف، مُرغی، جزیره میر مُهَنّا، چراغی.

جزيره فرور كوچك  (فرورگان)
اين جزيره در قسمت شمال غربي جزيره ابوموسي واقع شده است و حدود سي و شش مايل دريايي تا شهر ابوموسي و صد و چهل و نه مايل دريايي تا بندرعباس فاصله دارد. مساحت اين جزيره يك و نيم كيلومتر مربع و بلندي مرتفع ‌ترين نقطه آن از سطح دريا سي و شش متر بوده و بزرگ ‌ترين ابعاد طولي و عرضي جزيره، يك‌ و چهار دهم و يك ‌و يك دهم كيلومتر است. جزيره فرور كوچك و سواحل آن، به علت موقعيت اقليمي و استقرار در مسير مهاجرت پرندگان دريايي، زيستگاه گونه‌هاي متنوع پرندگان مهاجر و بومي بوده و  اين جزيره غير مسكوني است.

جزيره شتور
جزيره شتور در فاصله حدود يك و نيم كيلومتري جنوب شرقي جزيره لاوان قرار دارد. طول جزيره 7 / 1 كيلومتر و عرض آن 800 متر است. جزيره شتور غير مسكوني است و هيچ‌گونه فعاليتي در آن ديده نمي‌شود. اين جزيره از با ارزش ‌ترين و مهم ‌ترين پناهگاه‌ هاي حيات وحش (پرندگان،‌ لاك‌پشت ‌هاي دريايي، ماهي‌ ها و دلفين ‌ها) در خليج فارس بشمار می آید و جزء مناطق حفاظت شده كشور است.

منابع
1- اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: سازمان گیتاشناسی، ۱۳۸۳خ، نقشه عمومی خلیج فارس.
2- سایت ایراس، ایرانشناسی؛ جزایر ایرانی خلیج فارس، 28 بهمن 1385
3- آل احمد، جلال، جزیرهٔ خارگ، درّ یتیم خلیج؛ چاپ سوم؛ تهران: امیرکبیر، ۱۳۵۳.
4- http://fa.wikipedia.org/wiki/
5- http://www.qeshm.ir/?Lang=fa&Page=59-01-03وب سایت منطقه آزاد قشم
6- http://www.qeshm.ir/?Lang=fa&Page=59-01-04
7- پایگاه اینترنتی استانداری بوشهر

ادامه نوشته